22 december 2016

Wordt het inderdaad “gelukkig nieuwjaar”?

20 december 2016. Op Twitter is een nieuwe hashtag gelanceerd: #dingendiewelleukwarenin2016. Het lezen van de reacties zorgt voor een glimlach. Het bevestigt het beeld van ‘met mij gaat het goed, maar met ons gaat het slecht’, zoals het vaak uit onderzoeken naar voren komt. We zijn het gelukkigste land, maar zijn somber over de toekomst van onze samenleving.

 
Wordt het inderdaad “gelukkig nieuwjaar”?
Het initiatief komt helaas dan ook wel op een toepasselijke dag. De avond ervoor zijn we opgeschrikt door een aanslag met een vrachtwagen op een kerstmarkt in Berlijn. De dag erna zie ik dat er ook in Den Haag bij de kerstmarkt extra versperringen worden opgeworpen. Het jaar eindigt met dreiging en stond in het teken van dreiging. 2016 was een bijzonder jaar. En we vragen ons af wat 2017 gaat brengen. Qua veiligheid, maar ook in politieke zin.
Jezelf dat enkel afvragen is echter niet voldoende. Belangrijker is het vinden van het antwoord op de vraag: Wat kunnen we er aan doen? Wat is de rol die de politiek zou moeten pakken? Wat die van de media? En wat die voor ons, actief in het communicatie- en lobbyvak?
In de politiek wordt deze dagen veel gesproken over geloofwaardigheid, maar ook over “het serieus nemen van de samenleving”. Wanneer politici zeggen dat laatste te gaan doen, lijkt me dat een diskwalificatie van hun werk. Als volksvertegenwoordiger ben je immers altijd bezig om de samenleving serieus te nemen. Altijd sta je voor een belangenafweging: je bent gekozen op een bepaald programma, staat voor een bepaalde mens- en maatschappijvisie en hebt daarbij ook je kiezers serieus te nemen. Dat is de kern van onze representatieve democratie. Je bent in de Kamer geen vertolker van de publieke opinie of de waan van de dag, maar een vertegenwoordiger van de mensen die met een bepaalde reden op je gestemd hebben. Iets ingewikkelder wordt het wanneer je deel uitmaakt van een coalitie, omdat je dan ook afspraken met andere partijen hebt gemaakt waarbij je moet staan voor je handtekening wil het land bestuurbaar blijven. In de oppositie is het wat dat betreft dus eenvoudiger. Kun je makkelijker geloofwaardig blijven. Alleen ontstaat de verwarring nu ten opzichte van wie: je eigen kiezers of het hele land?
Neem bijvoorbeeld het debat over het Oekraïneverdrag. De kiezer van D66 wist dat hij stemde op een partij die een voorstander is van referenda, maar ziet de fractie dat nu ondergeschikt maken aan het internationale belang en dat van Europa. Overigens ook iets waarop zij gekozen zijn.
De kiezer van het CDA dacht gekozen te hebben op een partij die voor het verdrag is en bovendien tegen referenda, maar die partij beroept zich juist op het serieus nemen van de kiezer als argument om de uitslag van het raadgevend referendum serieus te nemen, waarbij je het dan de status geeft van een correctief referendum waar de partij überhaupt op tegen is. Iets anders is dat je het kabinet aanspreekt op het nakomen van de eigen belofte de uitslag serieus te nemen. Een uitspraak overigens die het kabinet tijdens die campagne niet had moeten doen, omdat je dan de teleurstelling bij voorbaat inbouwt.
Geloofwaardigheid heeft dus alles te maken met authenticiteit en verwachtingsmanagement: welk standpunt mag je van welke partij op grond van het programma waarop zij verkozen is verwachten, en worden beloften en uitspraken die worden gedaan ook nagekomen? En dus ook: wanneer houd je de poot stijf, toon je leiderschap, door vast te houden aan jouw standpunten en beloften - ook als de publieke opinie zich in een andere richting beweegt?
In onze adviespraktijk voor bedrijven werkt het vaak het zelfde: wij waarschuwen hen ervoor om niet te makkelijk – onder druk van de publieke opinie – beloften te doen waarvan je niet zeker weet of je ze kan nakomen. Mensen zijn namelijk niet gek: iedereen weet dat je niet altijd gelijk kunt krijgen of dat alles kan, maar ze haken af op het moment dat iets wordt toegezegd dat vervolgens niet wordt nagekomen. Een fout, of een verschil van mening omdat je staat voor je opvatting, wordt vergeven; het steeds weer meewaaien met alle winden en vervolgens jouw beloften niet nakomen, niet. Dat toont namelijk juist een gebrek aan leiderschap, aan durf en aan visie.
De politiek zou er dan ook beter aan doen om te staan voor je eigen overtuiging, je eigen standpunten, je eigen kiezers. Heb niet de illusie dat je iedereen voor je kunt winnen, maar stoot ze vooral niet af door beloften te doen die je niet kunt waarmaken. “Het eerlijke verhaal” van Diederik Samson was dus zo gek nog niet. En de campagne van 2012 heeft bewezen dat je er ver mee kunt komen.
Dan de rol van de media.
Een andere uitdaging die wij in ons werk zien is die van het feitenvrije nieuws. Wij knokken voor onze klanten tegen de eenzijdige of foutieve beeldvorming in de media. Fakenews vind je nadrukkelijk niet alleen op social media.
De NPO deed na de overwinning van Trump de oproep om meer serieus om te gaan met het gevoel in de samenleving. Ik vind dat de omgekeerde wereld: juist de publieke omroep heeft als taak om met goede en op feiten gebaseerde berichtgeving te voorkomen dat bepaalde gevoelens in de samenleving ontstaan. De publieke omroep moet bindmiddel zijn en geen platform voor ongenoegen. Ook hier: het eerlijke verhaal. Wat zijn de feiten?
Een mooi voorbeeld hierbij is de casus van de rubber korrels op de sportvelden. Deze week verscheen het RIVM-onderzoek dat alle bezorgdheid falsifieerde. Een Kamerlid tweette dan ook de vraag of sommige media zich nu niet afvroegen of zij niet ten onrechte hadden bijgedragen aan enorm veel stemmingmakerij en dito bezorgdheid bij ouders.Bezorgdheid die ontstond na een uitzending van Zembla; de publieke omroep inderdaad. Een onderzoek werd bekritiseerd zonder dat er melding werd gemaakt dat er nog voldoende andere onderzoeken waren met wel overtuigende steekproeven. Toen vervolgens vanuit de sector 50 velden waren onderzocht met als resultaat dat men ruim onder de norm zat, kreeg een deskundige uitgebreid airtime om te stellen dat er eigenlijk moest worden gewerkt met een andere norm dan die internationaal geldt. En dus was er aanleiding voor nieuwe onrust.
Dat die ’chemische stoffen waarover de discussie ging, op veel meer plaatsen te vinden zijn en bijvoorbeeld ons dagelijkse voedsel een veel hogere concentratie bevat dan de sportvelden, dat hoor je dan weer niet. Maar dat de overheid onverantwoord met de gezondheid van onze kinderen zou omgaan wel.
De media hoeven zeker geen onrust te verzwijgen, maar iets anders is dat ze het soms zelf aanjagen door feitenvrije meningen onweersproken te laten. Gelukkig zie ik inmiddels een mea culpa rond de berichtgeving over het proces van Wilders en ook een verstandige houding ten aanzien van berichtgeving over peilingen, dus wellicht wordt de handschoen in 2017 daadwerkelijk opgepakt!
Bovengenoemde opdrachten zijn ook leidend voor ons als bedrijf: bijdragen aan eerlijke berichtgeving en geloofwaardigheid. Daarmee leggen we niet alleen voor anderen, maar bovenal ook voor onszelf de lat hoog. En zijn we er op aanspreekbaar.
 
Jack de Vries
 

Voor meer informatie :

Jack de Vries
Board Director, practice lead Public Affairs

telefoon: +31703111999
email: jack.devries@hkstrategies.com