5 mei 2011

Wat Khaled Said nooit had kunnen vermoeden

Misschien was het wel één van de laatste stuiptrekkingen van het voormalige Egyptische regime. Op 6 juni 2010 werd bericht dat de 28-jarige Khaled Said uit Alexandrië na wrede martelingen door de Egyptische politie was gestorven. De reden? Khaled was al een tijdje bezig om de praktijken van de politie van kritisch commentaar te voorzien. Dat deed hij door te bloggen en zijn meningen kenbaar te maken via digitale sociale netwerken. Na enkele vergeefse pogingen de blogger tot zwijgen te brengen, nam de politie ultieme maatregelen.
Wat Khaled Said nooit had kunnen vermoeden
Koek en ei?


In een land waarin verder alles koek en ei is, zou dit niet tot de ontwikkelingen hebben geleid, die ons nog zo helder voor ogen staan: de beelden van het Tahrirplein en de onverzettelijkheid van de Egyptische bevolking. Maar in Egypte was het niet koek en ei. Een aantal kenmerken op een rijtje:
  • Bijna de helft van de meer dan 80 miljoen Egyptenaren leeft onder de armoedegrens, terwijl de economische groeicijfers van Egypte – voor Afrikaanse begrippen – zeer positief te noemen zijn. Toch profiteert daar maar een klein deel van de bevolking van mee. Een reden voor controverse en grote ontevredenheid.
 
  • Onder Egyptische jongeren bestaat een hoge werkloosheid. Nog meer reden voor ontevredenheid, onder een groep die – ook in Egypte – ruim is voorzien van moderne smartphones.
  •  
  • Want maar liefst driekwart van de Egyptische bevolking heeft toegang tot 3G mobiele telefonie (tegen één kwart dat toegang heeft tot internet), jongeren voorop. Gevolg van een fikse overheidsinvestering in telecommunicatienetwerken, waarbij diezelfde overheid niet bevroed zal hebben, dat ontevredenheid daarmee een uitweg kan vinden.
  • Het ontstaan van de opstand


    Terug naar Khaled Said. Zou hij voorvoeld hebben met zijn openbaringen ooit een social media revolution te hebben ontketend? Wanneer we de beelden terugfilmen, rijst het vermoeden dat de revolutie in de straten van Caïro is ontstaan. Niets is echter minder waar. Al maanden voor de opstand volgden jonge Egyptenaren het voorbeeld van Khaled en creëerden groepen op Facebook. Vele duizenden ander Egyptenaren sloten zich daarbij aan, tweetten over de groepen en posten virale video’s op Youtube. Op deze manier werden meer Egyptenaren dan ooit tevoren geïnformeerd over de praktijken van hun regering.


    Na 6 juni 2010 explodeerde de mobiele uitwisseling van foto’s en video’s over politiewreedheid, geupload via de populaire netwerksites. Gevolgd door oproepen om in protest te komen tegen de onrechtvaardigheid, de ongelijkheid en de corruptie van de overheid. De meeste demonstranten hadden elkaar nog nooit ontmoet, mar reageerden op elkaars oproepen.


    Regering onderschat sociale media


    Aan de andere zijde dacht de regering volgens achterhaalde principes en was zij eenvoudigweg te langzaam om de kracht en macht te erkennen, die zij mede zelf had gecreëerd: een connected population. Op 25 januari 2011 volgde de vreedzame demonstratie voor eerlijke verkiezingen en menswaardige voorzieningen, georganiseerd via Facebook en voor de hele wereld te zien via realtime postings. Demonstranten marcheerden door heel Egypte, gewapend met hun 3G mobieltjes en hun eigen commentaren over de gebeurtenissen.


    Toen de autoriteiten op 27 januari in de gaten kregen dat sociale media de brandstof voor de protesten waren en internet en mobiel communicatieverkeer onmogelijk maakten, was het al te laat. Bovendien hielpen Google en Twitter de demonstranten met hun Speak2Tweet actie snel uit de brand. De krachtige combinatie van een goed ontwikkelde ICT infrastructuur en een hoge mobiele acceptatie, brachten de onderhuidse gevoelens van onvrede van miljoenen aan de oppervlakte. Er was geen houden meer aan.


    Ervaringen in Caïro


    Hill+Knowlton Strategies is een mondiaal communicatieadviesbureau, met vestigingen in Amsterdam en in Caïro. Mijn Egyptische collega May Sadek heeft alles van zeer nabij aanschouwd. Ook volgens haar vormden digitale media het hart van de revolutie. In haar woorden: “Sociale media vormden het orgaan dat kracht naar de meeste van ons pompte, en tegelijkertijd iedereen verbond en in sync hield. Iemand vroeg me onlangs of we ooit deze revolutie 2.0 zouden hebben meegemaakt zonder blogs, Facebook en Twitter. Ik denk dat we dan te onverbonden waren geweest. In ieder geval zouden we de moed niet hebben gehad.”


    “Op een gegeven moment werden sociale media, de een na de ander, ontoegankelijk voor ons. Eerst Twitter, daarna Facebook en de volgende dag hadden we helemaal geen internet meer. Eerlijk gezegd was dat de zwaarste klap in ons gezicht. We beschouwden internet als onze redding, als onze weg naar vrijheid. Niemand had het recht om dat van ons af te nemen. Ik heb nog nooit zo vaak getweet als in die dagen en nog nooit zo veel contact gehad met mensen die me wilden helpen.”


    Tot slot


    Digitale media hebben er in Egypte toe bijgedragen dat krachtige coalities werden gevormd. Coalities onder delen van de bevolking die elkaar daarvoor niet eens kenden. En tegelijkertijd vragen we ons af waarom dezelfde ontwikkelingen zich niet voordoen in Bahrein, Jemen en de andere in beroering zijnde staten in het Midden-Oosten. Was Egypte dan zo’n speciaal geval? Was Khaled Said de grote katalysator? Uit bovenstaand verhaal kunt u – denk ik – de Egyptische succesfactoren distilleren.


    En in Nederland? In ons veilige Nederland volgen we de vaak olijke blogs en tweets van onze politieke kopstukken. Benieuwd wanneer de nieuwe Egyptische machthebbers van dit krachtige wapen gebruik gaan maken.


    Michael Renssen, Marketing Communication Director
    Hill+Knowlton Strategies Nederland