2 november 2016

Verkiezingsprogramma’s onder de loep

In de afgelopen weken hebben de belangrijkste politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s gepresenteerd. Hoewel dit vaak nog voorlopige programma’s zijn, geven ze op een aantal dossiers duidelijk richting. De programma’s bieden niet alleen zicht op de koers die de individuele partijen voor ogen hebben, maar ook op de kansen dat bepaalde maatregelen straks op draagvlak in een coalitie kunnen rekenen. Hieronder een analyse op vier onderwerpen: defensie, duurzaamheid, voedselbeleid en de zorg. 
Verkiezingsprogramma’s onder de loep
In de afgelopen weken hebben de belangrijkste politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s gepresenteerd. Hoewel dit vaak nog voorlopige programma’s zijn, geven ze op een aantal dossiers duidelijk richting. De programma’s bieden niet alleen zicht op de koers die de individuele partijen voor ogen hebben, maar ook op de kansen dat bepaalde maatregelen straks op draagvlak in een coalitie kunnen rekenen. Hieronder een analyse op vier onderwerpen: defensie, duurzaamheid, voedselbeleid en de zorg.
 
Brede meerderheid voor extra investeringen in defensie, maar hoe?
In 2010 werd door het kabinet Rutte-1 nog de historische fout gemaakt om een miljard op defensie te willen bezuinigen, nu lijkt er weer hoop te gloren aan de horizon.
 
Niet alleen VVD, CDA en ChristenUnie/SGP spreken zich uit voor extra geld voor defensie, maar dat geldt ook voor D66 en PvdA. Daarmee tekent zich een brede meerderheid in Eerste en Tweede Kamer af om dit voor de volgende kabinetsperiode mogelijk te maken.
 
Vraag is wel of de mooie woorden ook vertaald worden in harde cijfers wanneer de CPB-berekeningen aan de orde zijn. Probleem is altijd dat deze investeringen nooit rekenkundig worden doorvertaald in effecten op economie en werkgelegenheid. In die zin leveren investeringen in defensie partijen altijd weinig op in de strijd om de cijfers.
 
Een andere vraag is hoe dat extra geld zal worden aangewend. Die vraag ligt niet alleen bij de politieke partijen, maar ook bij defensie zelf. Gaan we afzonderlijke lobby’s van de krijgsmachtdelen zien voor hun eigen wapensysteem: onderzeeboten versus jachtvliegtuigen? Of komt er echt een gezamenlijk verhaal en visie naar de onderhandelingstafel van de formatie?
 
Duurzame energie
In nagenoeg elk concept-verkiezingsprogramma is aandacht voor duurzame energie en het halen van de afgesproken klimaatdoelen. Consensus over het feit dat er wat moet gebeuren, zou bij een nieuwe coalitie dus niet al te moeilijk moeten zijn. De vraag: is hoever wil en durft een toekomstig kabinet nu echt te gaan?
 
De Transitiecoalitie, een initiatief van circa 40 bedrijven in Nederland, wil snel een adequaat een vergaand Deltaplan duurzame energie. Deze bedrijvencoalitie wil een Minister die zorgt voor samenhang in beleid, een onafhankelijke klimaatautoriteit, die de diverse kabinetten in de tijd overleeft en voor borging van afspraken zorgt. Ook pleit de coalitie voor een Klimaatwet om de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs te implementeren.
 
Is deze brede aanpak een inspiratiebron voor het nieuwe kabinet? Of blijft het beperkt tot individuele maatregelen, zoals het sluiten van kolencentrales, investeringsplannen voor windparken op zee en een ruimere fiscale stimulering van innovatieve duurzame ontwikkelingen voor de komende 4 jaar?
 
Het huidige kabinet heeft in ieder geval al initiatief tot een nationale Klimaattop genomen afgelopen week. Resultaat hiervan is dat decentrale overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven samen bestaande klimaatacties willen versnellen, verbreden en verdiepen. Ook zijn nieuwe ideeën gepresenteerd. De ambitie is er. Hoe wordt de handschoen nu verder opgepakt?
 
De suikertaks: een proefballonnetje of een kansrijk initiatief?
In het concept-verkiezingsprogramma van het CDA viel het voorstel voor de invoer van een belasting op suiker direct op. Geen andere partij heeft de belasting genoemd in het verkiezingsprogramma. Maar, dat betekent niet dat een meerderheid niet haalbaar is…
 
Als het gaat over het terugdringen van obesitas en het gezonder maken van voeding, worden suiker, zout en vet vaak in één adem genoemd. De meeste partijen lijken alleen meer te voelen voor aanpassingen van de normen van hoeveelheden suiker (zout en vet) die producten mogen bevatten dan voor invoer van belastingmaatregelen. Zo stelt GroenLinks wettelijke normen voor om de maximale toegestane hoeveelheden terug te dringen. De PvdA pleit voor ‘sluitende afspraken met de voedingsindustrie.’ Maar, wie weet zien zij, geïnspireerd door landen als Hongarije, Mexico en sinds begin dit jaar België de effecten die een suikertaks teweeg kan brengen.
 
Grote dwarsligger is de VVD. De partij spreekt zich in het concept-verkiezingsprogramma uit tegen vet- of suikertaksen. Gezondere producten? Graag, maar dan wel door middel van afspraken met de voedingsindustrie zelf.
 
Gaat de suikertaks er daadwerkelijk komen of is het toch vooral een zoethoudertje? Vooralsnog is er geen brede meerderheid te vinden. Het hangt af van hoeveel partijen het CDA over de streep kan trekken en hoe fel de VVD voet bij stuk blijft houden.
 
Hoe hoog zou zo’n belasting moeten worden om consumptie van suiker terug te dringen? Volgens De World Health Organization, die pleit voor prijsverhogingen op suikerhoudende drankjes, heeft een prijsverhoging van 20 procent een ‘bewezen effect’.
 
De zorg: waar kunnen we op rekenen?
Het volledig op de schop nemen van de zorg, inclusief het oprichten van een Nationaal Zorgfonds en het afschaffen van het eigen risico, was een vurige wens van de SP die al in september sneuvelde. De financiële basis ontbrak. Ook was al gebleken dat de Nederlander daar niet om vroeg. Intussen zijn we ruim een maand en een ruime meerderheid van de verkiezingsprogramma’s verder en worden de contouren van daadwerkelijke te verwachten veranderingen in zorg langzaam zichtbaar.
 
Was het afschaffen van het eigen risico voor de meeste partijen een brug te ver, voor verlaging van het eigen risico is wel degelijk een Kamermeerderheid te vinden. Ook lijkt het waarschijnlijk dat in de komende kabinetsperiode iets zal worden gedaan in de richting van een standaard basispakket dat een eind moet maken aan de wildgroei van polissen. Een ander onderwerp met de wind in de rug is preventie. Zo kunnen we verwachten dat meer preventieve maatregelen in het basispakket worden opgenomen en worden gestimuleerd bij zorgaanbieders.
 
Spannender wordt het na het partijcongres van de D66 voor de positie van de specialisten en de winstuitkeringen van zorgverzekeraars. Moties tegen winstuitkering door zorgverzekeraars en vóór specialisten in loondienst werden aangenomen en aldus onderdeel van het D66-verkiezingsprogramma. Wat betreft de winstuitkering komt daarmee een centrum-linkse samenwerking in beeld (CDA, PvdA, D66) terwijl het geluid van GroenLinks en PvdA voor specialisten in loondienst ineens een stuk luider klinkt.    


 

Voor meer informatie :

Ciel Stevens-Meewis
Senior Consultant Public Affairs

telefoon: +31204044707
email: ciel.stevens@hkstrategies.com